Waite, Rider en Smith: wie deed wat voor het deck?

Hetzelfde deck wordt soms aangeboden als ‘Rider’, ‘Rider-Waite’, ‘Waite-Smith’ of ‘Rider-Waite-Smith’. Dat zijn geen vier uitwisselbare makers. De namen verwijzen naar verschillende rollen binnen een uitgeefproject: Arthur Edward Waite ontwikkelde het concept en gaf aanwijzingen, Pamela Colman Smith maakte de illustraties en Rider was de onderneming die het historische deck drukte en verkocht.

De beschrijving van het Victoria and Albert Museum onderscheidt Colman Smiths ontwerp, de publicatie rond Waite en het drukwerk van Rider and Company. De objectfiche van een specifiek exemplaar kan andere data noemen dan de algemene ontstaansgeschiedenis van het ontwerp. Door die velden te lezen, schrijf je niet het hele werk aan één persoon toe.

Waite: richting, teksten en interpretatiekader

Het V&A plaatst Waite in de Britse esoterische omgeving die aan het eind van de negentiende en het begin van de twintigste eeuw tarot bestudeerde en opnieuw vormgaf. Hij staat niet alleen als naam op de doos: volgens het museum gaf hij nauwkeurige aanwijzingen voor het ontwerp van de Grote Arcana. Als tekstschrijver en degene die richting aan het project gaf, had hij invloed op de keuze van scènes en betekenissen.

Dat maakt Waite niet tot de tekenaar van alle kaarten. Wanneer een gids de geïllustreerde Vijf van Bekers beschrijft, steunt hij op een beeldoplossing van Colman Smith. Tekst en beeld kunnen elkaar aanvullen, maar hun bijdragen verdienen een juiste toeschrijving.

Smith: de maker die je op de kaarten ziet

Het British Museum beschrijft Pamela Colman Smith als illustrator en ontwerper van het beroemde deck met Waite. Het V&A benadrukt haar grotere vrijheid bij de Kleine Arcana. Haar scènes maken van veel cijferkaarten kleine situaties: je kunt bekijken wie handelt, welke voorwerpen er zijn en hoe de compositie is opgebouwd.

Haar naam opnemen in de volledige benaming is een kwestie van historische nauwkeurigheid. ‘Rider-Waite-Smith’ herinnert de lezer eraan dat een onderneming, een auteur van aanwijzingen en een kunstenares op verschillende manieren bijdroegen. Het verplicht je niet de verkoopnaam op elke doos te wijzigen, maar maakt de makersrollen wel helder.

Rider: uitgave en verspreiding

Rider and Company staat op de door het V&A gecatalogiseerde historische exemplaren als drukker of uitgever. De onderneming zorgde ervoor dat het ontwerp als product kon circuleren. De naam op de omslag betekent niet dat een werknemer met de achternaam Rider elke scène persoonlijk bedacht.

Het deck dat je nu koopt, kan door een andere onderneming en op een andere datum zijn uitgegeven. Het British Museum bewaart bijvoorbeeld een Amerikaans deck uit 1968, gemaakt naar Waite en Colman Smith en uitgegeven door Tarot Productions. De visuele verwantschap met het historische ontwerp is echt; productie en datum zijn anders.

Een tijdlijn die je niet moet samenpersen

Volgens het V&A verscheen het deck aanvankelijk in 1909, maar de eigen objectfiche beschrijft lithografieën uit een eerste druk in 1910, herdrukt in 1916. Dat verschil leert je nauwkeurig te zeggen waarover je spreekt: concept en lancering van het project, eerste druk die aan een object wordt toegeschreven, herdruk of latere reproductie. Een foto op internet kan elk van die fasen tonen.

Zoek voor je een uitgave citeert op de doos of in een catalogus naar: uitgever, jaar van dit exemplaar, naam van de illustrator, inleiding en aantekeningen over restauratie. Ontbreekt een naam op de commerciële omslag, dan verdwijnt de gedocumenteerde maker van de afbeeldingen daardoor niet.

Wat verandert dit bij het leren van tarot?

Gebruik je een boek uit deze traditie, kijk dan of het Colman Smiths tekening of een herinterpretatie volgt. Een uitspraak over het gebaar van een figuur werkt alleen als die figuur op jouw kaart staat. Neem drie kaarten — Gerechtigheid, Kracht en een cijferkaart — en controleer titel, nummer en scène. Dat helpt je lezing meer dan een decknaam uit het hoofd leren zonder de kaarten te bekijken.

Lees Pamela Colman Smith en haar beelden om het ontwerp nader te bekijken, en Marseille tegenover Rider-Waite-Smith om te zien hoe een voorbeeld tussen systemen verandert.

Hoe bouw je een volledige toeschrijving op?

Catalogiseert een museum een deck, dan kan het ontwerper, uitgever, drukker, plaats en datum van het exemplaar afzonderlijk noemen. Elk veld beantwoordt een andere vraag. ‘Wie bedacht de instructies?’ is niet hetzelfde als ‘wie tekende de Kleine Arcana?’; ‘wie drukte deze doos?’ is ook niet ‘wie ontwierp het oorspronkelijke deck?’ Het V&A gebruikt zulke verschillen bij de beschrijving van zijn lithografieën en het British Museum bij een latere uitgave uit 1968.

Een veelvoorkomende fout ontstaat wanneer iemand een recente reproductie ziet en zonder toelichting ‘tarot uit 1909’ schrijft. Het exemplaar uit 1968 van het British Museum laat zien waarom dat niet volstaat. Het stamt visueel af van Waite en Colman Smith, maar materiaal, drukker en verspreiding horen bij de latere twintigste eeuw. Een productpagina kan beide data met passende werkwoorden noemen: ‘gebaseerd op het ontwerp dat aan het begin van de twintigste eeuw verscheen’ en ‘deze uitgave werd gedrukt in…’.

Nauwkeurigheid telt ook voor afbeeldingen op een website. Zelfs als een illustratie historisch is, kunnen voor de digitale foto en de concrete uitgave regels voor reproductie gelden. Colman Smith als kunstenares noemen geeft je niet vanzelf het recht iedere foto van een kaart die haar werk opnieuw uitbrengt of interpreteert vrij te gebruiken. Bepaal voor plaatsing het voorwerp, de uitgave en de rechten op het bestand.

Een praktijkvoorbeeld van een onvolledige vermelding

Stel dat een artikel ‘de Vijf van Bekers van Waite’ toont en de houding van een getekende figuur beschrijft. Die formulering noemt de leider van het project, maar laat de maker van de scène weg. Beter is: ‘Op het deck Rider-Waite-Smith, geïllustreerd door Pamela Colman Smith onder de redactionele leiding van Arthur Edward Waite, toont deze kaart…’. Benoem daarna de concrete uitgave die je bekijkt.

Deze correctie verkleint Waites rol niet. Zijn aanwijzingen voor de Grote Arcana en zijn teksten zijn onderdeel van het systeem. Door alle deelnemers nauwkeurig te noemen, presenteer je een gezamenlijk uitgeefproject niet als het werk van één persoon.

Doe dezelfde proef met een modern deck: zoek de kunstenaar, de auteur van het boekje, de uitgever en de datum van jouw doos. Ontbreekt een gegeven, noteer dan ‘niet vermeld’ in plaats van het aan de grootste naam op de omslag toe te schrijven. Zo erken je de makers en voorkom je dat je een verkeerde toeschrijving herhaalt.

Geraadpleegde bronnen

• ‘A history of tarot cards’, Victoria and Albert Museum. Geraadpleegd op 26-09-2026.
• Pamela Colman Smith en deck 1982,U.4643.1-78, British Museum. Geraadpleegd op 26-09-2026.