Komt de tarot uit Egypte? De geschiedenis van een idee

Toont een huidig deck piramides of hiërogliefen, dan kan de Egyptische inspiratie duidelijk zichtbaar zijn. Dat bewijst niet dat de eerste tarotkaarten in het oude Egypte werden gemaakt. Door inspiratie voor een uitgave van de historische oorsprong van het spel te onderscheiden, kun je een symbolische traditie waarderen zonder er een feit van te maken dat de bewaarde voorwerpen niet onderbouwen.

De vroegst bekende verwijzingen plaatsen tarot in Noord-Italië in de jaren 1440 en 1450, volgens het Metropolitan Museum of Art. Het Victoria and Albert Museum legt uit dat esoterische auteurs in de jaren 1780 aan de kaarten een Egyptische herkomst toeschreven die niet is bewezen. Tussen die momenten liggen meer dan drie eeuwen.

Waar komt de verbinding vandaan?

De geschiedenis van tarot eindigde niet bij het kaartspel. Aan het eind van de achttiende eeuw boden cartomantie en occulte interpretaties nieuwe kaders om kaarten te lezen. In die omgeving kon een voorstelling van tarot als drager van zeer oude wijsheid gezag geven aan een eigentijdse praktijk. Het V&A plaatst publicaties met claims over een Egyptische oorsprong in de jaren 1780 en beschrijft hoe Etteilla die belangstelling in zijn werk met cartomantie opnam.

Houd hier drie beweringen uit elkaar. ‘Een auteur aan het eind van de achttiende eeuw geloofde of beweerde dat tarot uit Egypte kwam’ is een feit uit de ideeëngeschiedenis. ‘Een modern deck gebruikt Egyptische motieven’ is een visueel feit over dat deck. ‘De eerste tarotkaarten komen uit Egypte’ is een uitspraak over materiële herkomst, die documenten of voorwerpen als bewijs voor overdracht vereist. De eerste twee bewijzen de derde niet.

Een al te brede ontkenning helpt ook niet. Speelkaarten hebben een lange en complexe geschiedenis die meerdere culturen raakt. Dat tarot in Italië is gedocumenteerd, betekent niet dat alle beeldmotieven, speelkaarten in het algemeen of waarzegpraktijken daar uit het niets ontstonden. De concrete vraag is wanneer de structuur verscheen die we tarot noemen en welk bewijs er is voor een Egyptische afstamming van juist die structuur.

Wat vertellen de bewaarde kaarten ons?

Het Met beschrijft Italiaanse kleuren — Bekers, Zwaarden, Staven en Munten — en troeven met figuren in de vroege bronnen. Milanese voorwerpen die met Visconti en Sforza verbonden zijn, bestaan uit beschilderd karton met vergulde achtergronden. Het V&A bewaart Italiaanse beschilderde en vergulde kaarten van rond 1490. Die gegevens verwijzen naar te onderzoeken plaatsen, materialen en afbeeldingen.

Figuren zoals keizers, pausen, deugden of De Dood behoren tot het Europese beeldrepertoire dat de spelers van toen konden herkennen. Wie beweert dat een figuur in werkelijkheid een versleutelde vertaling van een hiëroglief is, moet dat verband aantonen. Een suggestieve gelijkenis opmerken is niet genoeg. Visuele parallellen kunnen een lezing inspireren; op zichzelf leggen ze geen historische afstamming vast.

Een bruikbare vraag bij een oorsprongsclaim is: ‘Welk gedateerd voorwerp of document verbindt de ene fase met de volgende?’ Springt het verhaal van het oude Egypte naar het Milaan van de vijftiende eeuw en biedt het alleen interpretaties uit het Parijs van de achttiende, dan ontbreekt precies de schakel die het zou moeten bewijzen.

Een Egyptisch geïnspireerd tarotdeck lezen

Een deck dat zichzelf Egyptisch noemt, kan een samenhangend eigen systeem hebben. De maker kan namen, scènes en associaties hebben gekozen die het boeiend maken om te bestuderen. Lees de uitgavedatum en de gids als onderdelen van een specifieke redactionele traditie. Wil je ermee werken, beschrijf dan de beelden en controleer hoe de kaarten wel of niet overeenkomen met kleuren en troeven van een ander deck.

Je hoeft een historisch debat niet op te lossen voordat je symbolen gebruikt om te reflecteren. Beschrijf de herkomst van die symbolen wel precies. ‘Deze uitgave interpreteert tarot met Egyptische beelden’ laat de lezer weten wat hij koopt. ‘Zo zag de oorspronkelijke tarot eruit’ belooft iets wat de genoemde bronnen niet aantonen.

Lees voor de tijdlijn waar de eerste tarotdecks verschenen en wanneer tarotcartomantie begon. De gids over de geschiedenis van tarot brengt de belangrijkste fasen bij elkaar.

Drie manieren waarop een associatie een ‘oorsprong’ wordt

De eerste is gelijkenis: iemand ziet in twee tradities een symbool en concludeert dat de ene uit de andere voortkomt. Die gelijkenis kan een onderzoeksvraag rechtvaardigen, maar voor een historische afstamming heb je data, overdrachtswegen en gebruikscontext nodig. Menselijke figuren, hemellichamen en dieren komen in veel culturen voor; uit een losse overeenkomst kun je niet afleiden wie wat van wie overnam.

De tweede is het gezag van een verhaal. Een invloedrijke schrijver kan beweren dat een deck de geheimen van een oude beschaving bewaart. Latere lezers herhalen die claim, zodat de herhaling op veel onafhankelijke bewijzen lijkt terwijl alle versies naar dezelfde tekst teruggaan. Volg de verwijzingen terug om dat te controleren: verschijnen er nieuwe voorwerpen of alleen nieuwe parafrases? Het V&A helpt de Egyptische gedachte in de interpretatiegeschiedenis van de achttiende eeuw te plaatsen. Daarmee wordt de bewering van de auteurs gedocumenteerd, niet de oorsprong die zij voorstelden.

De derde is een ontwerp dat achteraf teruggrijpt. Een uitgever maakt een deck met Egyptische bouwvormen of motieven en noemt het ‘Egyptische tarot’. Die naam kan de vormgeving of methode eerlijk beschrijven. Het probleem begint wanneer een recente uitgave wordt ingezet als bewijs dat vroege Italiaanse kaarten er hetzelfde uitzagen. Kijk naar de drukdatum van het deck, niet alleen naar het verleden waarnaar het verwijst.

Een klein protocol om een afstamming te controleren

Stel vier vragen in deze volgorde: wat is het oudste tarotvoorwerp waarop de redenering steunt? Welk concreet kenmerk deelt het met een aangewezen Egyptische bron? Is er een document dat beide voorwerpen historisch verbindt? Zijn er andere verklaringen voor de gelijkenis? Blijft de derde vraag onbeantwoord, dan kan de hypothese aantrekkelijk zijn, maar is ze niet bewezen. Is het antwoord een esoterische tekst uit de achttiende eeuw, dan weten we alleen wanneer iemand de verbinding formuleerde.

Zo kun je ook met respect over een symbolische traditie schrijven. Je kunt zeggen: ‘binnen dit systeem wordt de kaart uitgelegd aan de hand van een Egyptische mythe’ en onderzoeken wat die associatie aan de vraag toevoegt. Daarmee plaats je de praktijk bij een uitgave en haar makers. De lezer hoeft interpretatie niet met archeologie te verwarren.

Geraadpleegde bronnen

• ‘A history of tarot cards’, Victoria and Albert Museum. Geraadpleegd op 26-09-2026.
• Tim Husband, ‘Before Fortune-Telling: The History and Structure of Tarot Cards’, Metropolitan Museum of Art, 2016. Geraadpleegd op 26-09-2026.